Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831 stanowi ukoronowanie bogatego dorobku naukowego prof. Wacława Tokarza. Jest wzorcem wykorzystania źródeł oraz odpowiedzialności we wnioskowaniu. Była prezentacją polskiego punktu widzenia wobec rosyjskiego dzieła gen. prof. Aleksandra K. Puzyrewskiego (Warszawa 1893) o niemal analogicznym tytule i na nie gorszym poziomie. Polski autor dysponował przewagą dorobku historiografii w ciągu około 40 lat. Obu badaczy łączy świadome użycie w tytule słowa „wojna”, zamiast polskiego „bunt”. Zgadzali się więc zasadniczo co do wielkości opisywanego fenomenu historycznego; polemika dotyczyła szczegółów nieraz pierwszorzędnej zresztą wagi.
Dzieło wydane w 1930 r. powściągliwie zostało przyjęte w kręgach opiniotwórczych, w szczególności oficjalnych. Żadnej, poważnej krytyki nikt – naturalnie – nawet nie próbował. W PRL dzieło Tokarza tym bardziej nie miało możliwości zaistnienia. Rozwodziło się nad wojną polsko-rosyjską, w której lenne Królestwo porwało się – nie bez szans – na Imperium. A bohatera stanowiło szlachecko-chłopskie wojsko, nie zaś „masy ludowe”, kierowane przez partię.
Dzieło nie jest lekkie w ręku, ani też lekturze. Wydawca nie ma jednak wątpliwości, że publikacja ta dobrze służy i Czytelnikowi, i polskiej kulturze
Spis treści:
Przedmowa do obecnego wydania
Przedmowa
I. Królestwo Polskie. Jego siły i środki do walki
Obszar u ludność
Rolnictwo. Włościanie
Miasta
Przemysł
Handel. Bilans handlowy. Bank Polski
Administracja
Budżet
Szkolnictwo. Kultura materialna Królestwa
Wojsko
Stosunek Królestwa Polskiego do Rosji
Prowincje zabrane
Wielkopolska
Galicja. Wolne Miasto Kraków
II. Rosja w 1830 roku. Jej siły i środki
Obszar. Zaludnienie
Położenie włościan
Rolnictwo. Przemysł. Handel. Bilans
Zarząd centralny. Administracja
Finanse
Wojsko. Ordre de bataille. Stany etatowe i rzeczywiste
Dowództwo rosyjskie
Rosyjska administracja wojskowa
Generalicja. Korpus oficerski. Podoficerowie. Ogólne zasady karności i wyszkolenia. Nastrój wojska
Bronie
Mobilizacja części armii rosyjskiej przeciw Francji w roku 1830. Dyslokacja armii rosyjskiej u schyłku roku 1830.
III. Wybuch powstania. Dyktatura
Siły i położenie obu stron. Zamiar związkowych
Noc listopadowa
Rada Administracyjna i układy z Konstantym
Dyktatura
Wypuszczenie Konstantego z Królestwa
Misja Lubeckiego i Jezierskiego do Petersburga
7.Upadek dyktatury
- Manifest detronizacyjny
IV. Mobilizacja sił i środków królestwa
Rząd
Sejm
Administracja
Stosunek ludności do walki
Udział Wielkopolski i Galicji
Finanse
Zabiegi dyplomatyczne
Wojsko powstania
OKRES INICJATYWY ROSYJSKIEJ
I. PIERWSZE ROZKAZY MIKOŁAJA I. KONCENTRACJA ROSYJSKA. PLAN OPERACYJNY. PRZYGOTOWANIA MATERIALNE DO WOJNY. WKROCZENIE ARMII ROSYJSKIEJ DO KRÓLESTWA
Pierwsze rozkazy Mikołaja. Ocena położenia ogólnego.
Osłona
Koncentracja
Plan operacyjny
Przygotowanie materialne wojny
Wkroczenie
II. OSŁONA POLSKA. WYWIAD. PLANY OPERACYJNE
Osłona
Wywiad
Plany operacyjne
III. PIERWSZE MARSZE ARMII DYBICZA. ZMIANA PLANU I MARSZ FLANKOWY DYBICZA NAD LIWIEC. PIERWSZE POSUNIĘCIA DOWÓDZTWA POLSKIEGO. POWRÓT ARMII POLSKIEJ NAD LIWIEC. ROZPOZNANIA. STOCZEK. MARSZ DYBICZA KU WARSZAWIE. DOBRE I KAŁUSZYN. PLAN ZASADZKOWY PRĄDZYŃSKIEGO I ODWRÓT NA STANOWISKO POD WAWREM.
Pierwsze marsze armii Dybicza
Marsz flankowy nad Liwiec
Pierwsze posunięcia dowództwa polskiego
Przerzucenie głównych sił polskich na lewy brzeg Bugu. Ugrupowanie w dniu 16 lutego. Rozpoznania
Bitwa pod Stoczkiem
Marsz Dybicza ku Pradze. Działania w dniu 17 lutego: Kałuszyn, Dobre
Pomysł zasadzkowy Prądzyńskiego na dzień 18 lutego. Odwrót pod Pragę
IV. BITWA POD WARSZAWĄ
Równina pod Pragą
Bitwa pod Wawrem
Pierwsze natarcie Rosjan na Olszynkę
Przerwa w działaniach. Zamiary operacyjne obu stron
Marsz Szachowskiego. Pierwsza bitwa pod Białołęką. Zamiary obu stron w nocy z 24 na 25 lutego
Druga bitwa pod Białołęką
Walka o Olszynkę
Natarcie kawalerii rosyjskiej
Zakończenie bitwy
Następstwa operacyjne i polityczne bitwy grochowskiej
V. DZIAŁANIA NA PODRZĘDNYCH TEATRACH. WYNIKI PIERWSZEGO OKRESU WOJNY
Działania Dwernickiego w sandomierskiem i lubelskiem
Działania partyzanckie w augustowskiem i płockiem
Wyniki pierwszego okresu wojny
4.
OKRES INICJATYWY POLSKIEJ
I. PRZYGOTOWANIE DYBICZA DO PRZEPRAWY WISŁY. POWSTANIE NA LITWIE
Stan głównej armii rosyjskiej na leżach
Plan operacyjny Dybicza
Wybór miejsca przeprawy. Marsz armii rosyjskiej nad Wieprz. Próba zniszczenia mostu warszawskiego
Powstanie na Litwie i Białej Rusi
II. NOWY WÓDZ NACZELNY POLSKI. ZMIANY W ARMII. WYWIAD POLSKI. PLANY OPERACYJNE I UGUPOWANIE WOJSK. PRZYJĘCIE PLANU PRĄDZYŃSKIEGO. BITWA POD WAWREM. BITWA POD DĘBEM WIELKIM. POŚCIG W DNIU 1 KWIETNIA. WSTRZYMANIE POŚCIGU. OCENA WYNIKÓW. POMYSŁY OPERACYJNE. WYPRAWY SKARŻYŃSKIEGO I CHRZANOWSKIEGO NA KOMUNIKACJE DYBICZA. KORDON OBSERWACYNY NAD ŚWIDREM I KOSTRZYNIEM. ODWRÓT FLANKOWY DYBICZA ZNAD WIEPRZA DO SIEDLEC
Nowy wódz naczelny polski
Zmiany w armii
Wywiad polski
Pomysły operacyjne
Druga bitwa pod Wiedniem
Bitwa pod Dębem Wielkim
Pościg w dniu 1 kwietnia
Wstrzymanie pościgu. Ocena wyników. Pomysły operacyjne. Wyprawy Skarżyńskiego i Chrzanowskiego na komunikacje Dybicza.
Kordon obserwacyjny nad Świdrem i Kostrzyniem
- Odwrót flankowy Dybicza znad Wieprza do Siedlec
III. MANEWR SIEDLECKI: BITWA POD IGANIAMI. DZIAŁANIA UMIŃSKIEGO NAD LIWCEM. POŁOŻENIE I ZAMIARY OBU STRON WALCZĄCYCH W POŁOWIE KWIETNIA. MANEWR DYBICZA NA MIŃSK MAZOWIECKI. PLAN DZIAŁAŃ MIKOŁAJA I. PLAN PRĄDZYŃSKIEGO NATARCIA NA STANOWISKA DYBICZA
Pierwotny plan manewru na Siedlce
Drugi plan Prądzyńskiego
Marsz grupy obchodzącej i osłonowej 9 kwietnia. Obserwacja rosyjska.
Marsz Rosena ku Siedlcom. Jego zarządzenia na dzień 10 kwietnia. dalszy marsz głównej armii rosyjskiej
Marsz grupy obchodowej Prądzyńskiego. Bitwa pod Iganiami
Działanie grupy Skrzyneckiego. Wstrzymanie działań. Ocena manewru siedleckiego. Dybicz w Siedlcach
Działanie grupy Umińskiego nad Liwcem
Położenia armii rosyjskiej w okresie postoju pod Siedlcami
Główna armia polska w czasie przerwy w działaniach
Manewr Dybicza na Mińsk Mazowiecki. Potyczki pod Kuflewem i Mińskiem
Plan operacyjny Mikołaja i przygotowania do jego urzeczywistnienia
Plan Prądzyńskiego obejścia lewego skrzyła armii Dybicza i natarcia na nią w klinie Kostrzynia i Muchawca
IV. WYPRAWA DWERNICKIEGO NA WOŁYŃ. BITWA POD BOREMLEM. PRZEJŚCIE DWERNICKIEGO NA TERYTORIUM GALICJI. POWSTANIA NA WOŁYNIU, PODOLU I UKRAINIE. WYPRAWA SIERAWSKIEGO W LUBELSKIE. BITWA POD WRONOWEM. BITWA POD KAZIMIERZEM. WPRAWA CHRZANOWSKIEGO W LUBELSKIE. BITWA POD FIRLEJEM. BITWA POD LUBARTOWEM I MARSZ CHRZANOWSKIEGO DO ZAMOŚCIA
Wyprawa Dwernickiego na Wołyń
Bitwa pod Boremlem
Przejście Dwernickiego na terytorium Galicji
Powstanie na Wołyniu, Podolu i Ukrainie
Wyprawa Sierawskiego w lubelskie
Bitwa pod Wronowem
Bitwa pod Kazimierzem
Wyprawa Chrzanowskiego w lubelskie
Bitwa pod Firlejem
Bitwa pod Lubartowem
V. WYPRAWA NA GWARDIĘ
Plan wyprawy Prądzyńskiego na gwardię
Zejście głównej armii polskiej ze stanowiska nad Kostrzyniem. Ofensywa Dybicza. Biwa pod Jędrzejowem. Pierwsze zarządzenia wielkiego księcia Michała
Armia polska w Serocku. Podział na trzy kolumny. Wiadomości o nieprzyjacielu. Wahania Skrzyneckiego. Marsze trzech kolumn 15 i 16 maja. Potyczka pod Długosiodłem. Marsz 17 maja i nadejście gwardii na Ruż. Jej położenie. Plan Prądzyńskiego działań na dzień 18 maja i odrzucenie tegoż przez Skrzyneckiego
Wypuszczenie gwardii znad Ruża
Pościg gwardii. Potyczki pod Rudkami, Złotoryją i Tykocinem
Marsz głównej armii rosyjskiej na północny brzeg Bugu
Działania Umińskiego
Bitwa pod Nurem
Zamiary kwatery głównej. Odwrót nad Ruż
Forsowny marsz Dybicza nad Ruż
Odwrót armii polskiej pod Ostrołękę. Jej rozłożenie w nocy z 25 na 26 maja. Zamiary kwatery głównej
Rozłożenie armii rosyjskiej w nocy z 25 na 26 maja. Zamiar Dybicza
Bitwa pod Ostrołęką
OKRES INICJATYWY ARMII ROSYJSKIEJ. UPADEK POWSTANIA
I. CHŁAPOWSKI, GIEŁGUD I DEMBIŃSKI NA LITWIE
Wyprawa Chłapowskiego na Litwę
Wyprawa Giełguda na Litwę. Bitwa pod Rajgrodem
Wahania Giełguda. Spóźniony marsz na Wilno
Bitwa pod Wilnem
Katastrofa Giełguda i Chłapowskiego
Odwrót Dembinskiego z Kruszan do Warszawy. Ostateczny upadek powstania na Litwie
II. WYPRAWA ŁYSOBYCKA
Armia rosyjska w Pułtusku
Armia polska pod Pragą. Geneza wyprawy na Kreutza i Rüdigera
Wyprawa łysobycka
Bitwa pod Budziskami
Alarm w kwaterze głównej. Zakończenie wyprawy na Rüdigera. Wyprawa Własowa i nowe alarmy w kwaterze głównej. Uspokojenie. Pomysł wznowienia wyprawy na Rüdigera. Marsz Chrzanowskiego z Zamościa do Gołębia. Następstwa moralne wyprawy łysobyckiej.
III. MARSZ PASKIEWICZA KU DOLNEJ WIŚLE I JEGO PRZEPRAWA POD OSIEKIEM. DZIAŁANIA POLAKÓW PRZECIWKO GOŁOWINOWI. KOMISJA ROZPOZNAWCZA. MARSZ ARMII ROSYJSKIEJ NAD BZURĘ I REZYGNACJA SKRZYNECKIEGO Z DZIAŁAŃ ZACZEPNYCH. PRZEPRAWA Rüdigera NA LEWY BRZEG WISŁY I DZIAŁANIA W SANDOMIERSKIEM. ODEBRANIE DOWÓDZTWA SKRZYNECKIEMU. ODWRÓT ARMII POLSKIEJ DO WARSZAWY
Nowy wódz armii rosyjskiej i jego pierwsze zarządzenia
Marsz głównej armii rosyjskiej do Płocka
Armia polska w czasie marszu flankowego Paskiewicza
Postój Paskiewicza w Płocku. Jego marsz ku Osiekowi. Przeprawa armii rosyjskiej na lewy brzeg Wisły
Marsz Gerstenzweiga przez płockie. Bitwa pod Raciążem
Działania Chrzanowskiego przeciwko Gołowinowi
Komisja Rozpoznawcza
Marsz armii rosyjskiej nad Bzurę
Ostatnie udaremnienie działań zaczepnych polskich przez Skrzyneckiego
Przeprawa Rüdigera na lewy brzeg Wisły. Działania w sandomierskiem
Odebranie Skrzyneckiemu dowództwa. Odwrót armii polskiej pod Warszawę
IV. Wypadki Warszawskie 15 sierpnia. Krukowiecki u steru rządów. Rada wojenna 19 sierpnia. wyprawa Łubieńskiego. Wyprawa Ramorina
Wypadki Warszawskie 15 sierpnia. Krukowiecki u steru rządów.
Rada wojenna 19 sierpnia.
Wyprawa Łubieńskiego.
Wyprawa Ramorina
Międzyrzec − Rogoźnica
Marsz Ramorina ku Brześciowi. Jego odwrót na Siedlce
V. SZTURM WARSZAWY. ROKOWANIA RAMORINA. KONIEC RÓŻYCKIEGO. PRZEJŚCIE ARMII GŁÓWNEJ DO PRUS. KAPITULACJA MODLINA I ZAMOŚCIA
Umocnienia Warszawy. Zamiary obrony
Zamiar rosyjski
Pierwszy dzień szturmu Warszawy
Rokowania. Dymisja Krukowieckiego
Drugi dzień szturmu. Kapitulacja Warszawy
Położenie głównej armii rosyjskiej po zdobyciu Warszawy. Główna armia polska w Modlinie. Rokowania
Koniec Ramorina
Przejście armii głównej w granice Prus
Koniec Różyckiego. Kapitulacja Modlina i Zamościa
INDEKS OSOBOWY
INDEKS NAZW GEOGRAFICZNYCH
sakriti opis
Kontakt
Račun
